"Białe szaleństwo" 600 metrów pod ziemią

Choć najstarszą kopalnią soli w Polsce jest ta zlokalizowana w Bochni, a najbardziej znaną ta w Wieliczce, to jednak największą i czynną do dziś jest kopalnia soli w Kłodawie. Kłodawa to miasto w województwie wielkopolskim, niedaloko granicy z województwem łódzkim. 

Przypuszczenia o istnieniu w tym miejscu pokładów soli potwierdziły badania profesora Edwarda Janczewskiego przeprowadzone w latach 1937-1939. Dowiodły one, że w okolicach Kłodawy znajdują się dwa wysady solne. Pierwszy o długości aż 26 kilometrów i gubości dochodzącej do 2 kilometrów. Drugi - mniejszy - o długośi 5 kilometrów i szerokości 1 kilometra. Decyzję o budowie kopalni podjęto w 1949 roku, a w latach 1950-1954 wybudowano dwa szyby górnicze - szyb Michał i szyb Barbara. W późniejszym czasie, cztery kilometry dalej, wydrążono szyb wentylacyjny o nazwie Chrobry. Wydobycie soli rozpoczęto w 1956 roku. Przez pierwsze dziesięć lat, do momentu uruchomienia trakcji elektrycznej, w kopalni pracowało aż czterdzieści koni, w tym m.in. Kuba - koń, który potrafił liczyć. 

Kopalnia soli w Kłodawie funkcjonuje na zasadzie komorowego systemu eksploatacji, tzn. sól wydobywana jest w taki sposób, że pod ziemią powstają ogromne przestrzenie przedziolone grubymi półkami i filarami międzykomorowymi. Całość w przekroju przypomina ogromny wieżowiec. Prace wydobywcze początkowo odbywały się na głębokości 450 oraz 600 metrów. Obecnie sól wydobywa się już z poziomu 750 metrów, gdzie znajdują się zasoby gwarantujące funkcjonowanie kopalni przez kolejne dziesiątki lat. Łączna długość podziemnych korytarzy i komór to aż 350 kilometrów.

Z kopalni w Kłodawie pochodzi większość soli używanej w Polsce. Pozyskuje się tu m.in. białą sól kamienną, sól szarą (tzw. sól drogową), sól magnezowo-potasową, a także, najbardziej widowiskową, ale i najmłodszą, sól różową, która swą barwę zawdzięcza znajdującym się w niej związkom żelaza.

W 2007 roku najstarsza część kopalni wpisana została do rejestru zabytków. Wytyczono tu ścieżkę turystyczną. Kopalnię zwiedza się przez około 2,5 godziny, oczywiście wraz z przewodnikiem. Koniecznością jest noszenie przez wszystkich żółtych kasków ochornnych. Pamietać należy, że kopalnia w Kłodawie jest nadal czynnym zakładem wydobywczym. Jedną z największych atrakcji podczas zwiedzania jest zjazd windą w szybie górniczym. Trwa on około 100 sekund. W tym czasie zjeżdża się 600 metrów w głąb ziemi. Prędkość zjazdu to 6 m/s, co gwarantuje wrażenia podobne do tych podczas startu lub lądowania samolotu - trzeba przygotować się na nagłą zmianę ciśnienia i zatkane uszy. Na dole jest zaskakująco ciepło - w kopalnianych korytarzach panuje temperatura około 25 stopni Celsujsza. 

Ciekawostką jest fakt, że w 2007 roku w kopalni w Kłodawie pobito rekord Guinessa, oragnizując koncert muzyczny na głębokości 600 metrów pod ziemią. Jak dotąd był to najniżej na świecie zagrany koncert muzyczny.

W uniejowskim zespole zamkowo-parkowym

Na lewym brzegu Warty, na niewielkim sztucznym wzniesieniu, wśród potężnych drzew i romantycznych spacerowych alejek wznosi się intrygujący uniejowski zamek. 

Zamek wybudowany został w latach 60. XIV wieku w stylu gotyckim. Budowę zainicjował ówczesny arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki - współpracownik króla Kazimierza Wielkiego. Bryła powstała na planie prostokąta o wymiarach 25 na 28 metrów na miejscu dawnej drewnianej budowli zniszczonej przez Krzyżaków w 1331 roku. Zaopatrzona została w potężną 30-metrową okrągłą basztę oraz cztery kwadratowe wieże na każdym narożniku. Połączono je skrzydłami mieszkalnymi. W swojej historii zamek był wielokrotnie niszczony przez wojny i pożary. Za każdym razem odbudowywano go dodając do pierwotnego wyglądu elementy charakterystyczne dla danej epoki architektownicznej.

W XIX wieku zamek trafił w ręce rodziny Tollów z Estonii. Aleksander Toll w 1848 roku dokonał ostatecznej przebudowy. W tym czasie zamek nabrał cech klasycystycznych, których doskonałym przykładem jest lewy szczyt budowli.

Zamek w Uniejowie jest jednym z nacenniejszych zabytków województwa łódzkiego. Jest interesującym przykładem budowli charakteryzującej się narastaniem stylów w architekturze.

Obecnie w zamku znajduje się hotel, restauracja oraz nocny klub... Do zwiedzania udostępniono jedną komnatę z wyposażeniem, a także basztę z punktem widokowym.

Osobliwości województwa świętokrzyskiego...

Województwo świętokrzyskie (pewnie jak każde, ale każdego nie miałam jeszcze okazji tak dokładnie zwiedzić) wypełnione jest aż po brzegi miejscami skutecznie zapadającymi w pamięć...

Bartek Staruszek

Dąb "Bartek" to drzewo, o którym słyszało prawie każde dziecko w Polsce. Powszechnie uznawane jest za najstarsze w naszym kraju. Niestety, jest to pogląd błędny. Faktycznie najstarszym dębem w Polsce jest "Bolesła" rosnący pod Kołobrzegiem, który ma już około 810 lat. Innym poczciwym starcem jest dąb "Chrobry" z Przemkowa na Dolnym Śląsku - liczy sobie 750 lat. W porównaniu do nich dąb "Bartek" z Zagnańska jest dużo młodszy. Szacuje się, że ma "dopiero" 670 lat. Rodzi się pytanie, z czego wynika sława "Bartka"? Miano najstarszego drzewa w Polsce uzyskał w 1934 roku. Wtedy rzeczywiście tak było, a wiedza o tym przekazywana była w każdym podręczniku do geografii i tak utarła się na dobre. Kiedy w 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej, granice naszego państwa przesuneły się na zachód, wspomniane wcześniej starsze dęby odebrały "Barkowi" zaszczytny tytuł najstarszego.

Sołtys z Wąchocka?

Kto nie słyszał w swoim życiu chociaż jednego dowcipu o wąchockim sołtysie? Mimo że Wąchock jest miasteczkiem z 800-letnią historią i burmistrzem na czele, niewybredne żarty trzymają się go od lat. Na szczęście władze miasta wykazały się poczuciem humoru. W 2003 roku, tuż obok opactwa cystersów, odsłonięto odlany z brązu pomnik sołtysa. Jak go przedstawiono? Sołtys siedzi na drewnianej skrzynce z telefonem komórkowym przy uchu i kołem od wozu przy nodze. Dlaczego akurat z kołem? Bo, jak dowiedzieć można się z popularnego dowcipu, sołtysa w Wąchocku wybiera się puszczając z górki koło od wozu. W czyj dom koło trafi, ten zostaje sołtysem. Ale gdzie ten sołtys teraz jest? Będąc na początku styczni w Wąchocku, w miejscu, gdzie stoi pomnik, zastałam jedynie jego podstawę, na której wyryto napis "Sołtys na zagrodzie równy wojewodzie. W hołdzie polskim sołtysom". Co się stało z postacią sołtysa? Nie wiadomo. Miejmy nadzieję, że trafiła do renowacji i wraz z nastaniem sezonu turystycznego wróci na swoje miejsce.

Grzejnik ze Stąporkowa

Stąporków - małe miasteczko w północnej części województwa świętokrzyskiego - już od XV wieku znane było z działalności związanej z metalem. Początkowo mieściła sie tu kuźnia, następnie huta, a w połowie XIX wieku największa odlewnia w całym Królestwie Polskim. To właśnie w tych czasach rozpoczęto w Stąporkowie produkcję żeliwnych grzejników, z których miasto słynęło jeszcze w minionej epoce PRL-u. Pamiątką po latach świetności jest największy kaloryfer świata. Składa się z czterech ogromnych żeberek, z których każde ma ponad 2 metry wysokości! Grzejnik usytuwany jest przed miejscowym Domem Kultury wśród swoich mniejszych kolorowych odpowiedników... Oryginalną atrakcję zobaczyć można jadąc główną drogą przez miasteczko.

Alpaki, Tupolew i Golgota...

Kałków-Godów. To tu znajduje się najdziwniejsze z dziwnych miejsc, w jakich udało mi się kiedykolwiek być... To tu znajduje się Sanktuarium pw. Bolesnej Królowej Polski. I w samym kościele nie byłoby nic wyjątkowego, gdyby nie park, który go otacza. Pomijając zwierzyniec (w okresie okołośwoątecznym, chyba miał pełnić rolę żywej szopki...) z hodowlą alpak, zaskakująca jest Droga Krzyżowa. Stacje wzniesione zostały w postaci rzeźb o naturalnych ludzkich rozmiarach. Drogę Krzyżową wieńczy Golgota - budowla przypominająca kamienną czteropiętrową fortecę, na fasadzie której aż roi się od białych orłów... Na szczycie umieszczono oczywiście, widoczny już z daleka, krzyż. 

Idąc dalej natknąć można się na sugestywną kapliczkę objawienia fatimskiego, a także masę innych tego typu "atrakcji". Nie bez powodu Kałków-Godów nazywany jest przez wielu polską stolicą sakralnego kiczu... Ale nic nie robi takiego wrażenia w tym miejscu, jak makieta samolotu prezydenckiego, który rozbił się pod Smoleńskiem w kwietniu 2010 roku. Przerażającym wydaje się fakt, że w miejscu drzwi do samolotu umieszczono zdjęcie pary prezydenckiej, a w miejscu okien - zdjęcia innych osób, które również zginęły. Niedaleko posadzono dąb, który upamietniać ma osobę Lecha Kaczyńskiego, a także pomnik katastrofy smoleńskiej.

Warto zajrzeć do zaskakującego świętokrzyskiego. Jest tam jeszcze wiele miejsc do poznania :)

Wąchock? Nie tylko żarty o sołtysie.

Wąchockie opactwo cystersów zostało wzniesione na przełomie XII i XIII wieku. Fundatorem założnia był biskup krakowski Gedeon. W 1179 roku sprowadził on do Wąchocka cystersów z legendarnym opatem - bratem Haymo - na czele. Budowniczym opactwa był Włoch Simon. Ten świętokrzyski zabytek jest jedną z najpiękniejszych budowli romańskich w naszym kraju. Mury kościoła zostały wzniesione z dwóch rodzajów piaskowca - żółtego i czerwonego. Dodać należy, że jest to jedyne w Polsce dwubarwne ułożenie ptego surowca. Klasztor dwukrotnie w swojej historii niszczony był przez najazdy tatarskie. Na szczęście za każdym razem przywracano go do dawnej świetności. 

Cystersi odegrali ogromną rolę w rozwoju społeczno-gospodarczym regionu świętokrzyskiego. Za ich sprawą w 1454 roku Wąchock uzyskał prawa miejskie. Zakonnicy rozwijali na omawianym terenie hodowlę zwierząt, młynarstwo, tkactwa, górnictwo i hutnictwo. To właśnie dwie ostatnie gałęzie gospodarki stały się konikiem cystersów z Wąchocka. Otrzymali przywilej na pozyskiwanie kruszców w księstwach krakowskim i sandormierskim, dzięki czemu rozpoczeli budowę hut. To właśnie cystersi dali początek staropolskiemu zagłębiu hutniczemu.

Niestety, wszystko co dobre, kiedyś się kończy. Tak też było z potęgą wąchockich cystersów. W 1656 roku wojska siedmiogordzkie pod dowództwem księcia Jerzego Rakoczego najechały na klasztor. Spustoszono archiwum, obrabowano skarbiec i skradziono cenne wyposażenie. Ucierpiało również samo miasto i okolica. Ostateczny upadek opactwa nastąpił w 1818 roku, kiedy to władze carskie dokonały kasacji zakonu.

W połowie XX wieku podjęto trud powrotu do czasów cysterskich. W 1951 roku zakonnicy wrócili do Wąchocka. Podjęto się również renowacji cennego opactwa, które obecnie udostępnione jest do zwiedzania.

Po pierwsze Lament Opatowski

Najcenniejszym zabytkiem Opatowa, niewielkiego miasteczka w województwie świętokrzyskim, jest romańska kolegiata pw. Świętego Marcina z Tours. Data wzniesienia kościoła nie jest znana. Szacuje się, że powstał on w I połowie XII wieku. Pierwsze wzmianki o kanonikach z Opatowa pochodzą z 1206 roku. Rezydować mogli tu cystersi, benedyktyni lub templariusze - badacze nadal spierają się, co do tej kwestii. 

Kolegiata, choć romańska, posiada wiele elementów gotyckich, renesansowych, a także barokowych. Kościół zbudowny jest z ciosów piaskowca. W swojej bryle jest bazyliką z transeptem, posiada dwie wieże od zachodu oraz trzy absydy od wschodu. Znak to, że kolegiata jest orientowana, jak większość budowli sakralnych pochodzących z epoki romańskiej. Do typowo romańskich detali architektonicznych zaliczyć można fryz z reliefem o tematyce zoomorficznej w fasadzie zachodniej, dwa portale (główny i północny), a także romańskie okienka znajdujące się w nawach bocznych. Od czasu swego powstania, kolegiata przeszła dwie przebudowy. Pierwsza miała miejsce w XIII wieku i polegała na zmieniszeniu początkowej bryły budowli, druga w XVI wieku na skutek spalenia kościoła podczas najazdu Tatarów na Małopolskę. 

Wnętrze kolegiaty pokryte zostało barokową polichromią. Na uwagę zasługują malowidła o charakterze batalistycznej w prezbiterium. Przedstawiają trzy ważne bitwy z historii Polski: Bitwę na Psim Polu z 1109 roku, Bitwę pod Grunwaldem z 1410 roku oraz Bitwę pod Wiedniem z 1683 roku. W ołtarzu zobaczyć można XVI-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem namalowany najprawdopodobniej przez włoskiego artyste Timoteo Viti z Urbino. Wewnętrzne wyposarzenie kolegiaty datowane jest na XVIII wiek. 

Jednak najcenniejszym elementem wystroju kolegiaty jest Lament Opatowski - płaskorzeźba wykonana w brązie przez Bartolommeo Berrecciego. Jest to dzieło sztuki ozdabiajace nagrobek Kanclerza Wielkiego Koronnego i założyciela Opatowa Krzysztofa Szydłowieckiego i jego syna Zygmunta. Lament Optowski powstał w czasach renesansu. Przedstawia 41 osób opłakujacych śmierć Kanclerza. Wśród nich dopatrzeć można się m.in. króla polski Zygmunta I Starego. Lament Opatowski stworzony został prawdopodomnie w 1541 roku i jest jednym z najwybitniejszych dzieł renesansowych tego typu w Polsce. Tuż obok niego znajduje się marmurowy nagrobek córki Kanclerza Anny. 

Dodać należy, że w Opatowie, oprócz kolegiaty, można zwiedzić podziemną trasę turystyczną. Wiedzie ona poprzez piwnice pod Rynkiem. Niegdyś były to piwnice należące do kupców. Składowano i przechowywano w nich produkty różnego typu. Było to możliwe dzięki położeniu Opatowa na styku wielu szlaków handlowych. Obecnie pod okiem przewodnika można powłóczyć się krętymi korytarzami tworzącymi niesamowity labirynt.

Zmienne losy zamku w Iłży

Przejeżdżając przez Iłżę - niewielkie, ale bardzo malownicze miasteczko na południu Mazowsza zobaczyć można górujące nad osadą ruiny gotycko-renesansowego zamku. Wzniesiony został najprawdopodobniej w pierwszej połowie XIV wieku na zamówienie biskupa krakowskiego Jana Grota. 

Najstarszą częścią zamku, która przetrwała do naszych czasów, jest okrągła wieża. Oprócz niej w XIV wieku wzniesiono również ciąg murów obronnych wraz z bramą zachodnią. Ówczesny zatarg Jana Grota z królem Kazimierzem Wielkim o zaległą dziesięcinę był powodem budowy tak potężnych fortyfikacji. Gotycki zamek był budowlą na tyle okazałą, że wiele razy gościł dwory Władysława Jagiełły i innych królów polski. W 1560 roku przebudowany został w stylu renesansowym. Dodano ozdobne attyki, a wieżę zwieńczono okazałym hełmem. Niestety wszystkie prace poszły na marne, gdy pod koniec XVI wieku w zamku wybuchł pożar. W XVII wieku dokonano odbudowy. Dodatkowo rozpoczęto przygotowywanie zamku do celów obronnych. Wszelkie zabiegi nie pomogły - podczas Potopu zamek w Iłży został zajęty przez Szwedów i zniszczony. Następnie przeszedł w ręce wojsk węgierskich pod dowództwem księcia Jerzego Rakoczego. Po odzyskaniu zamku przez biskupów krakowskich dokonano kolejnego remontu. Sielanka nie trwała długo. W czasie konfederacji barskiej zamek ponownie zniszczono, natomiast Sejm Czteroletni z 1789 roku zajął dobra biskupów krakowskich. Przeszły one na rzecz państwa. Zamek uznano za poważnie zrujnowany. Ostatni etap użytkowania obiektu przypadł na czasy rozbiorów. Zamek w Iłży przeszedł pod rządy państwa austriackiego. Zorganizowano w nim lazaret. Było to też miejsce hucznych zabaw. Podczas jednej z nich wybuchł pożar, który strawił resztkę zabudowań, a także ruchome wyposażenie zamku. 

Po opuszczeniu zamku przez ostatnich lokatorów, zaczęto rozkradać materiał budowlany. Posłużył on m.in. do budowy karczmy i fabryki fajansu Sunderlanda. Pod koniec XIX wieku pozostałości zabudowań wykupił Tadeusz Lubomirski i przekazał je Towarzystwu Opieki nad Zabytkami Przeszłości. W tym momencie rozpoczęła się ochrona obiektu. Pierwsze prace restauracyjne przeprowadzono w 1910 roku. W czasie I i II wojny światowej zamek dotknęły kolejne zniszczenia. Do lat 70. XX wieku prowadzono konserwację ruin. Obecnie zamek jest obiektem udostępnionym o ststusie ruiny trwałej, gdzie odbywają się liczne imprezy historyczno-kulturalne.

Oprócz zamku Iłża pochwalić może się malowniczymi krajobrazami, które najlepiej podziwiać z najwyższego punktu miasteczka - zamkowej wieży.